Jak zorganizować młody klub czytelniczy? Wskazówki

Klub czytelniczy dla młodzieży, który nazywam młodym klubem czytelniczym, to połączenie dyskusyjnego klubu książki z działaniami twórczymi, które mają za zadanie pomóc dotrzeć do tego, co (subiektywnie) najistotniejsze w czytanych pozycjach, ale też przełamywać blokady w tym zakresie. Te spotkania to także okazja do nawiązywania nowych znajomości i wyrażania swoich myśli bez obawy przed oceną.

Zastanawiasz się, jak zorganizować i prowadzić klub czytelniczy dla młodzieży? Oto kilka wskazówek:

Określ grupę docelową

Spotkania młodego klubu czytelniczego mogą być skierowane do młodzieży w różnym wieku, ale warto to z góry określić. Z mojej perspektywy najlepsze są dość wąskie przedziały wiekowe, na przykład 10–12, 11–13, czy 13–14 lat. Pamiętaj też, że ten sam wiek nie musi oznaczać takiej samej sprawności czytelniczej, ale to zweryfikujesz już na spotkaniach.

Zwróć uwagę, że inicjatywy czytelnicze stosunkowo rzadko kierowane są do grup wiekowych 10–12 i 12–15 lat. Tworzenie klubu dla tej grupy wypełnia istotną lukę w edukacji kulturalnej i czytelniczej.

Znajdź odpowiednie miejsce

Korzystaj z przestrzeni przyjaznych młodym ludziom, takich jak biblioteki, miejsca aktywności lokalnej lub domy kultury. Dobrym miejscem na tego rodzaju zajęcia może też być szkoła. Młody klub czytelniczy może być także ciekawą propozycją na dzieci w edukacji domowej, które spotykają się raz na jakiś czas w jakiegoś rodzaju kooperatywie czy grupie edukacyjnej.

Jeśli pracujesz w jednym z wymienionych miejsc, sprawa jest dość prosta. Ale jeśli jesteś osobą z zewnątrz, nie bój się sprawdzić ich otwartości na tego rodzaju inicjatywę.

Organizuj spotkania regularnie

Ustal stały rytm spotkań, np. raz albo dwa razy w miesiącu. Stałość pomaga zbudować wspólnotę czytelniczą i ułatwia planowanie aktywności. O datach spotkań informuj z jak największym wyprzedzeniem.

Określ czas trwania spotkania

Z mojej perspektywy 1,5 godziny wydaje się optymalne. Określ z góry, ile czasu chcesz zarezerwować na większą aktywność twórczą, jeśli taką planujesz. Sprawdź, czy dla ciebie i instytucji, w której odbywają się spotkania, będzie w porządku, jeśli spotkanie się przedłuży, bo uczestnicy i uczestniczki nie będą chcieli kończyć o czasie.

Zastanów się, czy chcesz, by grupa czytała książki w całości, czy we fragmentach

Z mojej perspektywy więcej dają rozmowy o książce przeczytanej w całości, ale pamiętaj, że nie tak wiele książek skierowanych do młodzieży uda wam się przeczytać wspólnie na spotkaniu. Oznacza to, że uczestnicy i uczestniczki powinni czytać wybraną książkę samodzielnie, a nie dla wszystkich będzie to wykonalne. Dlatego można też rozważyć czytanie fragmentów dłuższych książek lub opowiadań. To znów kwestia, którą ostatecznie ocenisz w toku zajęć, ale warto zastanowić się nad tym wcześniej, zwłaszcza jeśli dysponujesz już jakąś wiedzą o swojej grupie docelowej.

Praktycznym rozwiązaniem może być organizowanie spotkań w rytmie raz na dwa tygodnie lub nawet raz na tydzień i poświęcenie na jedną książkę więcej niż jednego spotkania. Wtedy na pierwszym spotkaniu można przeczytać głośno początek książki – jest szansa, że dzięki temu młodym czytelnikom i czytelniczkom będzie łatwiej samodzielnie kontynuować lekturę. Drugą opcją jest czytanie wybranych fragmentów na kolejnym spotkaniu i opowiadanie pomijanych wątków.

Przygotuj sobie wstępną listę książek do zaproponowania

Zweryfikujesz ją w toku spotkań, ale dobrze już na początku mieć pulę pozycji, które ty uważasz za wartościowe i angażujące. Weź kilka tytułów na pierwsze spotkanie, żeby uczestnicy i uczestniczki mogli wypowiedzieć się, o którym z nich chcą rozmawiać.

Może przyda ci się przygotowana przeze mnie lista książkowych rekomendacji dla młodszej młodzieży.

Zadbaj o promocję

Pamiętaj, że o ile nie kierujesz zajęć czytelniczych do już istniejącej grupy, promocja może być sporym wyzwaniem. O uwagę osób w tym wieku konkuruje już wiele aktywności, ważny jest dla nich czas spędzany z rówieśnikami, coraz więcej jest też wymagań związanych ze szkołą. To też wiek, w którym rodzice mają już często niewielki wpływ na wybór zajęć, w których uczestniczą dzieci – a jednocześnie to wciąż do nich będzie docierać nasza informacja, szczególnie ta zamieszczana w mediach społecznościowych czy rozsyłana w newsletterze.

Jeśli zajęcia odbywają się w bibliotece dla dzieci i młodzieży, często najlepszym sposobem promocji zajęć jest zachęcanie do udziału w nich czytelniczek i czytelników korzystających z biblioteki, szczególnie że w kontakcie osobistym łatwiej jest wyjaśnić, co będzie się działo na spotkaniach. Pomocne jest też dotarcie z informacją do szkół, najlepiej do konkretnych nauczycieli i nauczycielek, którzy często dobrze wiedzą, kogo mogą zainteresować takie zajęcia. Pomagają też wszelkiego rodzaju osobiste polecenia – kiedy np. rodzic znajomego dziecka może wspomnieć o zajęciach innym rodzicom ze swojego otoczenia.

Miejscem, gdzie również warto zamieścić informację, są na pewno sąsiedzki grupy internetowe. Ale już różnego rodzaju grupy promujące wydarzenia dla dzieci w moim odczuciu niespecjalnie się sprawdzają.

Jeśli przygotowujesz plakaty (najlepiej w praktycznym formacie A4), nie bój się spytać o możliwość ich wywieszenia w lokalnej księgarni czy kawiarni.

Nie licz, że przyjdą tłumy

Jeśli zaczynasz tworzyć klub czytelniczy dla młodzieży od zera, nie kierujesz go do istniejącej już grupy, nie nastawiaj się na to, że przyjdzie 15 osób – sukcesem będzie pięć. 5–10 osób to swoją drogą optymalna liczba pod względem komfortu rozmowy. Ale jeśli przyjdzie jedna lub dwie, nie rezygnuj od razu – sukces może przyjść dzięki konsekwentnej obecności zajęć w grafiku danego miejsca, dzięki której będzie się o nich dowiadywać coraz więcej osób.

Zacznij od spotkania zapoznawczego

Pierwsze spotkanie warto poświęcić rozmowie o czytelniczych upodobaniach uczestniczek i uczestników. Można w tym celu wykorzystać przygotowane wcześniej pytania lub twierdzenia dotyczące gatunków, rozwiązań fabularnych, typu bohaterów, źródeł informacji o wartych przeczytania czy zwyczajów czytelniczych, spośród których młodzi ludzie wylosują te, do których się ustosunkują. Poniżej kilka przykładów stwierdzeń, które ja wykorzystuję – przy czym nie przejmuj się formą, ja długo wykorzystywałam zdania wydrukowane na wąskich paskach papieru.

Zapraszając na pierwsze spotkanie możesz zachęcić młodzież do przyniesienia ulubionych książek, ty też miej ze sobą kilka różnych pozycji – rozmowa o konkretnych tytułach to świetny sposób na poznanie i dowiedzenie się czegoś o czytelniczych gustach, ale też możliwościach uczestników i uczestniczek.

Porozmawiaj o zasadach

Na pierwszym spotkaniu warto też ustalić zasady, zgodnie z którymi chcemy działać. Warto zaproponować przynajmniej kilka punktów (np. traktowanie się z szacunkiem i życzliwością, nieocenianie siebie i innych, zasada dobrowolności udziału w konkretnych aktywnościach, słuchanie innych, niekorzystanie z telefonów komórkowych) i spytać młodzież, czy wszystko akceptuje i co by dodała. Można też całość zostawić do wspólnych ustaleń lub przeciwnie – przyjść z gotową propozycją (ale także wtedy zachować otwartość na ewentualne uwagi). Zasady można spisać na sklejonych taśmą kartkach A4 i na czas zajęć przyklejać je w widocznym miejscu.

Klub wystartował. Co dalej?

Wybieraj książki różnorodne i angażujące

Dostosuj lektury do zainteresowań uczestników i uczestniczek, ale staraj się proponować różne formy literackie: powieści, komiksy, a także książki non fiction (np. Jedno oko na Maroko, czyli rozmowy z tymi, którzy się wyróżniają).

Zaczynaj spotkania od zrekonstruowania fabuły

A właściwie od pytania, czy wszystkim udało się przeczytać książkę w całości. Przygotuj się na różne warianty – jeśli część osób przeczytała, część nie, ustalcie, czy będziecie w rozmowie zdradzać zakończenie. Jeśli nikt nie skończył książki, skupcie się na fragmentach.

Ja zapraszam na spotkania także osoby, które książki nie przeczytały, zapowiadając, że w razie potrzeby streścimy jej zawartość. Niezależnie od tego, czy takie osoby są na spotkaniu, warto zacząć od takiego zrekonstruowania fabuły. Proszę o to uczestników i uczestniczki – to m.in. sposób na zorientowanie się, co utkwiło im w pamięci lub co ich poruszyło.

Skieruj reflektor na bohatera lub bohaterkę

Dobrym punktem wyjścia jest często rozmowa i bohaterze lub bohaterce książki, zorientowanie się, czy zdobył/zdobyła sympatię młodzieży, próba rekonstrukcji faktów z jego/jej życia i cech charakteru. Można wykorzystać do tego pytania pomocnicze lub też poprosić o notowanie wszystkich tego typu informacji podczas czytania fragmentu książki.

Uwzględniaj indywidualne spostrzeżenia uczestników i uczestniczek

Zaproś młodych czytelników i czytelniczki do zapisania na karteczkach tematów lub zagadnień, które uznali za ważne w książce. Zbierz je, a potem głośno je odczytajcie. Potraktujcie je jako punkt wyjścia do krótszej lub dłuższej wymiany myśli. Ta metoda umożliwia uczestnikom i uczestniczkom dzielenie się własnymi perspektywami, a także odkrywanie wspólnych i unikatowych wątków w ich interpretacjach.

Skup się nie tylko na treści książki, ale też jej konstrukcji

Przy omawianiu książek zwróć uwagę na formę i konstrukcję opowieści – pomaga to młodym czytelnikom i czytelniczkom zrozumieć, jak działa narracja. Na przykład rozmawiając o powieści kryminalnej, takiej jak Zbrodnia nie przystoi damie Robin Stevens, możecie wspólnie zastanowić się, jakie są kluczowe elementy klasycznych powieści detektywistycznych.

Włącz praktyczne, interdyscyplinarne elementy

Jeśli książka dotyczy konkretnego tematu (np. pieniędzy, ekologii), przygotuj aktywności, które łączą wiedzę z różnych dziedzin. Przykład: rozmawiając o powieści Milion dobrych uczynków, w której mama bohatera wygrała dużą kwotę w lotto, przelicz wygraną na złotówki i porozmawiajcie o tym, co można zrobić za taką kwotę, korzystając np. z warszawskiego cennika towarzyszącego budżetowi obywatelskiemu.

Promuj współtworzenie programu klubu

Zachęcaj uczestników i uczestniczki do proponowania książek na kolejne spotkania lub do wybierania spośród twoich propozycji. Z mojej perspektywy to drugie rozwiązanie jest cenne o tyle, że sięganie po książki proponowane przez osobę prowadzącą oznacza często wyjście poza dobrze rozpoznany rejon, jest ciekawym wyzwaniem.

Włącz uczestników i uczestniczki do prowadzenia fragmentów spotkań, np. przygotowywania pytań do dyskusji. To może pomóc zwiększyć ich zaangażowanie i poczucie sprawczości.

Nie oceniaj

Buduj atmosferę otwartości i szacunku – pozwoli to młodym czytelnikom i czytelniczkom dzielić się swoimi opiniami bez lęku przed oceną. Przypomnij czasem, że klub czytelniczy to miejsce, w którym staramy się nie oceniać innych ani siebie samych, a więc także nie cenzurować się, bo „to co mam do powiedzenia na pewno jest za głupie”.

Wspieraj krytyczne myślenie

Choćby poprzez przyglądanie się, czy bohater/bohaterka lub narrator/narratorka w każdym momencie zasługuje na nasze zaufanie czy analizowanie motywacji i argumentacji postaci.

Uwzględnij treści wizualne

Jeśli czytacie komiksy, wyjaśnij, jak działa narracja wizualna, odwołując się np. do książek takich jak aktywnościowej pozycji Zrób sobie komiks czy skierowanego do dorosłych, ale ogromnie przydatnego Zrozumieć komiks Scotta McClouda. To wzbogaca zrozumienie i pokazuje różne formy opowiadania historii. Zaproponuj praktyczne aktywności twórcze, oparte na tworzeniu komiksu, np. dopisywanie komiksowych dialogów do wylosowanych kart Dixit lub innego rodzaju kart wizualnych.

Włącz elementy zabawy i twórcze aktywności

Quizy, gry literackie, czy odgrywanie scenek z książek uatrakcyjnią spotkania. Różnego rodzaju działania plastyczne inspirowane książką mogą pomóc nazwać emocje, które czytelnicy i czytelniczki w niej odnaleźli, stać się jednym z narzędzi interpretacji czy po prostu utrwalenia treści. Podkreślaj, że efekty działań nie podlegają ocenie. Proponuj ich pokazanie grupie, ale podkreślaj, że jest to dobrowolne. Pamiętaj, że są osoby, którym działania plastyczne nie sprawiają przyjemności – w takiej sytuacji możesz zaproponować, żeby uczestnik lub uczestniczka poszukała własnego sposobu na zmierzenie się z danym działaniem. Są też aktywności, jak tworzenie wizualnej notatki do książki, w których zależnie od chęci można skupić się na elementach plastycznych lub np. notatkach dotyczących faktów.

Sprawdź, co pomaga młodzieży w koncentracji i uważności na siebie nawzajem

Wielu osobom trudno się skupić, kiedy mają np. wyłącznie słuchać fragmentu książki lub nawet czyichś wypowiedzi. Dlatego warto zaproponować uczestnikom i uczestniczkom możliwość rysowania w trakcie spotkania, niezależnie od planowanych aktywności, tylko dla siebie. Część osób wie, że to im pomaga, część dopiero to sprawdza – warto uczulić, że może być odwrotnie i to rysowanie pochłonie całą uwagę. Warto też pomyśleć o jakiegoś rodzaju przerwach ruchowych.

Słuchaj najcichszego głosu

Zwracaj uwagę, czy każda osoba ma szansę zabrać głos, zwracaj uwagę, by ktoś nie zdominował dyskusji. Sprawdź, czy osoby, które się nie odzywają, nie chciałyby jednak czegoś powiedzieć – czasem potrzeba takiej zachęty – ale nie wywieraj w treści. Czytelniczy klub dla młodzieży to także miejsce dla tych, którzy i które wolą słuchać.

Cały czas przyglądaj się, co się sprawdza

Zachowuj krytyczną czujność wobec swoich działań, poddawaj je stałej ewaluacji, testuj nowe rozwiązania, rób notatki, żeby nie zapomnieć, co się sprawdziło, a co nie.

Podsumowanie

Klub czytelniczy dla młodzieży to przede wszystkim przestrzeń spotkania, ale także rozwijania umiejętności krytycznego myślenia, umiejętności podejmowania dialogu, współpracy i współdecydowania, a także uważności na siebie i innych. Długofalowo może się przyczynić do lepszego rozumienia siebie i swoich granic oraz szacunku do różnorodności. Jest to też oczywiście miejsce wspólnego rozwijania pasji czytelniczej lub po prostu odkrywania przyjemności z czytania. Tworzenie go z myślą o potrzebach uczestników i uczestniczek oraz dostosowywanie działań do treści książek wzmacnia zaangażowanie i sprawia, że lektura staje się intelektualną i twórczą przygodą.

Zobacz także:

Książkowe rekomendacje dla tweensów

Seria rozmów z ekspertkami: Martą Chrościcką, Martą Jankowską, Martą Todys, Zosią Gwardyś, Olgą Kromuszczyńską

Jak wyglądały spotkania czytelnicze dla młodzieży w ramach projektu Książkotok

Raport Warszawskiego Obserwatorium Kultury Czyta(nie)? Jak wspierać czytelnictwo młodych w dobie rewolucji cyfrowej

*

Projekt Książkotok jest współfinansowany ze środków otrzymanych od m.st. Warszawy i został zrealizowany w ramach stypendium artystycznego m.st. Warszawy.